Αντώνης Κουρής
Σχολικός σύμβουλος Δ.Ε.
Η Σύγχρονες τάσεις για την εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

Κέρκυρα, 16 Φλεβάρη 2002

Η Ειδική αγωγή αποτελεί έναν εξειδικευμένο τομέα του εκπαιδευτικού συστήματος, ο οποίος έχει ως στόχο την ανάπτυξη ειδικών μεθόδων για την επίλυση των εκπαιδευτικών και διδακτικών προβλημάτων των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Η συστηματική μελέτη του προβλήματος, το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών και των άλλων ειδικών επιστημόνων, οδήγησε στη διαμόρφωση μιας εκπαιδευτικής πολιτικής με σκοπό τα άτομα αυτά να εκπαιδευτούν κατάλληλα και αποτελεσματικά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία Ειδικών Σχολείων με σύνολο 5.000 μαθητών (ασκήσιμα) και των Ειδικών Τάξεων με σύνολο 10.000 μαθητών (εκπαιδεύσιμα).

Ο θεσμός της Ειδικής Αγωγής αναπτύχθηκε αφενός για να προσφέρει ειδική αγωγή και εκπαίδευση στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες με την εφαρμογή διαφοροποιημένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες μαθησιακές ανάγκες και αφετέρου να εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος με τον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών μαθητών από τον κύριο κορμό της γενικής εκπαίδευσης (εκπαιδεύσιμα).

Ο θεσμός της Ειδικής Αγωγής σήμερα αναθεωρείται διεθνώς για τους παρακάτω λόγους:

  1. Το ιατρικό μοντέλο κατηγοριοποίησης αρχίζει να εκπίπτει και να παραχωρεί τη θέση του στο Παιδαγωγικό! Είναι κοινή πεποίθηση ότι τα προβλήματα των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων και πρέπει να προσεγγίζονται διεπιστημονικά (ολιστική προσέγγιση).

  2. Η Ειδική Αγωγή αμφισβητείται γιατί οδηγεί σε μια διαδικασία ετικετοποίησης και δημιουργίας στερεοτύπων με αποτέλεσμα το ίδιο το εκπαιδευτικό πλαίσιο να οδηγεί σε αποσπασματικότητα και σε αναποτελεσματικότητα.

  3. Τα ευρήματα-συμπεράσματα των περισσότερων ερευνών στη χώρα μας και διεθνώς συμφωνούν ότι τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ενταγμένα στο κοινό σχολείο παρουσιάζουν υπεροχή στις περιοχές νοημοσύνη, κοινωνική συμπεριφορά, σχολικές γνώσεις, σχολική επίδοση, σε σύγκριση με εκείνα που φοιτούν στο Ειδικό Σχολείο και στις Ειδικές Τάξεις.

Οι σύγχρονες κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές, οι απόψεις που αναπτύσσονται για την ισότητα των ευκαιριών στην εκπαίδευση, καθώς και οι σύγχρονες παιδαγωγικές και ψυχολογικές αντιλήψεις, υιοθετούν την εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη (ενσωμάτωση) ως ιδέα και πρακτική ελαχιστοποίησης των εκπαιδευτικών διαφορών και μεγιστοποίησης της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Στη χώρα μας και διεθνώς ως σύγχρονες βασικές αρχές της Ειδικής Αγωγής αναγνωρίζονται:

  1. Έγκυρη και πρώιμη διάγνωση και πρώιμη υποστηρικτική παρέμβαση-θεραπεία.
    Επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, εξαιτίας των μειονεκτημάτων και των ανεπαρκειών τους, χρειάζονται απαραίτητα υποστηρικτική βοήθεια, καθόσον η παραπέρα πορεία εξέλιξής τους εξαρτάται και καθορίζεται αποκλειστικά από το χρόνο έναρξης της παρέμβασης, την ποιότητα και την ποικιλία των ερεθισμάτων που δέχονται.

  2. Σχολική ένταξη και ενσωμάτωση.
    Η διακήρυξη της Σαλαμάγκας (ΟΗΕ - UNESCO 1994) αποτελεί βασική κατεύθυνση της σύγχρονης ψυχοπαιδαγωγικής και εκπαιδευτικής αντιμετώπισης των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο κοινό σχολείο, με ειδικά υποστηρικτικά εκπαιδευτικά προγράμματα, ανάλογα με τις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντά τους.
    Η διαδικασία της ένταξης (ενσωμάτωσης) δεν αποτελεί μονομερή μηχανιστική αλλά προοδευτική μαθησιακή διαδικασία, που επιτυγχάνεται με το συγχρωτισμό και την κοινωνική αλληλεπίδραση όλων των μαθητών.

Η επιτυχία των σκοπών μιας τέτοιας εκπαιδευτικής πολιτικής και πράξης απαιτεί:

Τα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δικαιούνται και πρέπει να βρίσκουν τη θέση τους στο σχολείο που προορίζεται για όλους, που προσφέρει εκπαίδευση για όλους, χωρίς διακρίσεις, περιθωριοποιήσεις και αποκλεισμούς.

Αντώνης Κουρής