Θεοτόκης Ζερβός
ΕΔΑ: Ειρήνη - Δημοκρατία - Αμνηστία - Ανεξαρτησία

Ομιλία στην εκδήλωση για τα 50χρονα της ΕΔΑ

Κυρίες και κύριοι

Φίλες και φίλοι (για να ξαναθυμηθούμε την προσφιλή, γεμάτη νόημα και ουσία προσφώνηση εκείνης της εποχής)

Στον εξαιρετικά σύντομο χρόνο που επιβάλλεται σε μία τέτοια συνάντηση, δεν είναι δυνατόν ούτε καν περιληπτικά να αναφερθούμε στην πολυσχιδή παρέμβαση, δράση και προσφορά της Αριστερής νεολαίας στα δύσκολα, στα επικά, στα «πέτρινα» αλλά και ωραία χρόνια της δημιουργικής και αγωνιστικής λειτουργίας και δράσης της ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς.

Προσπαθώντας λοιπόν να ξεπεράσουμε αυτή την συγκίνησή μας, θα επιχειρήσουμε μερικές μόνον αναφορές σε εκείνη την εποχή, ανακαλώντας στη μνήμη στιγμές, πρόσωπα και γεγονότα, από βιώματα προσωπικά, από αφηγήσεις αγωνιστών, από ενθύμια εκείνης της περιόδου. Ορισμένα από αυτά φυλάχτηκαν μέχρι σήμερα με απέραντη αγάπη και νοσταλγία και είναι εκτεθειμένα στην είσοδο της αίθουσας με την ελπίδα ότι έτσι συγκεντρωμένα θα αξιοποιηθούν από όσους θέλουν να θυμηθούν, να ενσκήψουν στη μελέτη εκείνης της εποχής, γιατί αυτό -πέρα από όλα τ΄ άλλα είναι και χρέος προς τις εκατοντάδες χιλιάδες των αγωνιστών, που πάλεψαν με χίλιους τρόπους για την προκοπή του τόπου.

Μόλις είχε λήξει τυπικά ο εμφύλιος, που άφησε πίσω του ερείπια, εκατόμβες θυσιών, χιλιάδες αγωνιστών στις φυλακές, στα ξερονήσια και στην προσφυγιά, με τον τρόμο που σκόρπιζε παντού το κράτος των απόντων από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα νικητών, έχοντας τη στήριξη, την οικονομική βοήθέια και την καθοδήγηση των ξένων.

Όμως οι αριστεροί και ανάμεσά τους πρώτοι οι κομμουνιστές όσοι είχαν μείνει ελεύθεροι και όσοι έβγαιναν από τις φυλακές, δεν σταμάτησαν ούτε στιγμή την προσπάθειά τους για την ανασύνταξη των προοδευτικών δυνάμεων, για να διεκδικήσουν κοινοβουλευτικά την συμβολή τους στην αποκατάσταση της πολιτικής ομαλότητας, στη δημοκρατική ανέλιξη της χώρας, στην καλυτέρευση της ζωής σε όλα τα επίπεδα.

Σ΄ αυτήν την προσπάθεια η νεολαία έδωσε τον τόνο, τη φλόγα, την φαντασία, εμπνευσμένη από τα μεγάλα και κραταιά ιδανικά και σε πολλές περιπτώσεις υιοθετώντας και εμπλουτίζοντας τις μεθόδους και τα μέσα της ΕΠΟΝ προσαρμοσμένα στις νέες συνθήκες.

Έτσι, όταν απαγορεύτηκε η λειτουργία της ΕΔΝΕ, της πρώτης και βραχύβιας Αριστερής οργάνωσης νεολαίας μετά τον εμφύλιο, ήταν φυσικό ένα μεγάλο κομμάτι της να συνεχίζει να δρα μέσα από την παράνομη πια ΕΠΟΝ, ώσπου η παρουσία και δράση του κόμματος της ΕΔΑ σε όλους τους τομείς δημιούργησε το κλίμα και τις προϋποθέσεις για ανάπτυξη ομάδων νέων, κυρίως στα Πανεπιστήμια αλλά και στις γειτονιές και δειλά - δειλά στους τόπους δουλειάς.

Η έξαρση του Κυπριακού με όλες τις παραμέτρους, που στον αγώνα του η Αριστερά έδωσε 3 νεκρούς και πολλούς εξόριστους, τα εκρηκτικά προβλήματα της παιδείας, της δουλειάς και της ζωής, η μεγάλη εκλογική μάχη του 1958, είναι τα πεδία όπου οι νέοι πρωτοστατούν με ενθουσιασμό, μαχητικότητα αλλά και σωφροσύνη.

Και όταν την επομένη του νικηφόρου εκλογικού αγώνα ξεκινάει το καινούριο όργιο βίας και τρομοκρατίας, οι νέοι της ΕΔΑ σηκώνουν -με ηρωισμό πολλές φορές- μεγάλο μέρος της νέας αντίστασης, ενώ ταυτόχρονα «παλεύοντας και τραγουδώντας» δίνουν καθημερινές μάχες, πρωτοπόροι στους κοινωνικούς αγώνες.

Θα είναι παράλειψη αν δεν αναφερθεί ότι στις πολλαπλές συνέπειες από την δραστηριοποίηση των νέων στις αριστερές οργανώσεις και στην ΕΔΑ ήταν και η στρατιωτική θητεία στα νεώτερης φιλοσοφίας κάτεργα του Κολινδρού και της Εράτυρας καθώς και οι «ειδικότητες» των ημιονηγών και σκαπανέων.

Είναι χρόνια ταραγμένα, συγκλονιστικά, με δεδομένα που αλλάζουν με γρήγορους ρυθμούς, με αγώνες σε πολλά μέτωπα.

Στην ύπαιθρο ο χωροφύλακας σε αγαστή συνεργασία με τον αγροφύλακα και τα ΤΕΑ στο αποκορύφωμα της δόξας και της αυθαιρεσίας τους. Η μετανάστευση, κυρίως των νέων, ερημώνει ολόκληρα χωριά και νομούς ακόμη.

Στο πανεπιστήμιο, λίγοι φοιτητές στις αρχές, πολύ περισσότεροι αργότερα, προσπαθούν να σπάσουν το φράγμα της απομόνωσης, της βίας, της καταπίεσης. Προσπαθούν και παλεύουν για πράγματα αυτονόητα σήμερα: το Πανεπιστημιακό Άσυλο, την κατάργηση του «Σπουδαστικού» της Ασφάλειας, το σταμάτημα της παρακολούθησης των Αριστερών φοιτητών ακόμη και μέσα στα αμφιθέατρα και στις Γενικές Συνελεύσεις.

Οι νέοι Εδαϊτες φοιτητές «επικοινωνούν» θα έλεγα με ιδιόμορφους τρόπους με την ηγεσία της Νεολαίας, συμμετέχουν ενεργά στην καθημερινή δράση του κόμματος, εμπνέονται από τα ουμανιστικά ιδεώδη και τα σοσιαλιστικά οράματα.

Όσο αναπτύσσονται οι δεσμοί της με νέους ανθρώπους τόσο περισσότερο σύρονται στα αστυνομικά τμήματα εκβιάζονται οι γονείς, παραπέμπονται σε δίκες και καταδικάζονται (για αντίσταση κατά της αρχής, περιύβριση αρχής δια του τύπου, εξύβριση αστυνομικού οργάνου).

Θα μου επιτραπεί εδώ μία παρένθεση, γιατί νομίζω ότι δίνει ανάγλυφα το κλίμα της εποχής.

Εκλογές του ΄60 στη ΦΕΑΠΘ. Λίγοι οι οργανωμένοι φοιτητές, λίγες και οι γνωστές «επιρροές» όπως λεγόντουσαν. Το πρωί η αυλή του Χημείου, όπου θα πραγματοποιούταν η Γενική Συνέλευση και οι αρχαιρεσίες, γεμάτη με τρυκ «Μην ψηφίζετε τους κομμουνιστάς Παπατσαρούχα, Σαμαρά, Μυρσίνη».

Παγωμάρα. Αγωνία για το αποτέλεσμα. Στη Γενική Συνέλευση εκλογή Προεδρείου και εφορευτικής επιτροπής δι΄ ανατάσεως της χειρός. Πόσοι θα τολμήσουν να σηκώνουν το χέρι υπέρ των δημοκρατικών υποψηφίων, όταν γνωρίζουν ότι άγρυπνα μάτια ΕΚΟΦιτών τους παρακολουθούν και καταγράφουν κι αυτό θα είναι ένα ακόμη επιβαρυντικό στοιχείο για το φάκελο τους; Μόνον ΕΚΟΦίτες λοιπόν στο Προεδρείο.

Ανοίγει η κάλπη, το πρώτο ψηφοδέλτιο Παπατσαρούχα, Σαμαράς, Μυρσίνης, το τρίτο με την απαγορευμένη τριάδα. Αποτέλεσμα; «Εκλέχθηκαν» αυτοί που είχε προαποφασιστεί στην Ασφάλεια. Μετά, όμως σε κρίση ειλικρίνειας, ΕΚΟΦίτες παραδέχτηκαν ότι στα 1100 περίπου ψηφοδέλτια η απαγορευμένη τριάδα ήταν στα 800! Ξέσπασμα της δημοκρατικής συνείδησης των φοιτητών και έμπρακτη αποδοκιμασία των φασιστικών μεθόδων. Κλείνει η παρένθεση.

Η ΕΚΟΦ έχει ήδη οργανωθεί με την πλήρη ιδεολογική και οικονομική στήριξη του επίσημου κρατικού μηχανισμού. Στις γραμμές της συγκεντρώνει νέους με φασιστική νοοτροπία, βιαιοπραγεί σε βάρος των προοδευτικών φοιτητών ακόμη και σε μαζικούς χώρους, συναγελάζεται με τους χαφιέδες στο Πανεπιστήμιο. Είναι οι ίδιοι που με επικεφαλής τον Έβερτ και το Μπρατάκο, με τη λήξη του Γ΄ Πανσπουδαστικού Συνεδρίου στην πόλη μας, σπάνε τα τζάμια της εφημερίδας «Μακεδονία» γιατί δε συμφωνούσαν με τον τρόπο που η εφημερίδα παρουσίασε τις εργασίες του Γ΄ Συνεδρίου.

Οι νέοι όμως που εντάσσονται στη Ν. ΕΔΑ καθημερινά αυξάνουν. Ταυτόχρονα αναπτύσσονται δεσμοί φιλίας και συνεργασίας με φοιτητές άλλων πολιτικών χώρων (τον σοσιαλιστικό σύνδεσμο νέων, τη νεολαία των προοδευτικών, τους νέους της Ένωσης Κέντρου): κοινά αιτήματα, κοινοί συνδικαλιστικοί αγώνες, κοινά ψηφοδέλτια στις εκλογές του ΄62 (δημοκρατική πλειοψηφία στην ΦΕΑΠΘ) παρά την εμφανή προσπάθεια των ηγεσιών να μπει η  Αριστερά στη γωνία. Στο διεκδικητικό κίνημα που αναπτύσσεται, τα μέλη και τα στελέχη της Ν. ΕΔΑ διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό θα έλεγα ρόλο.

Οι νεολαίοι λειτουργούν πρωτοβουλιακά, εμπνευσμένοι από τα ιδανικά της κοινωνικής δικαιοσύνης της δημοκρατίας και της εθνικής ανεξαρτησίας, για τα οποία συστηματικά παλεύει η ΕΔΑ, συνεδριάζουν, μαζεύονται και αποφασίζουν εκτός των κομματικών γραφείων, στα σπίτια, στα πάρκα, στην αγροτική τότε Νέα Κρήνη, στο Τσαούς Μοναστήρι, στις ταβέρνες, καθοδηγούμενοι βέβαια -πρωτότυπα θα έλεγα- από την Επιτροπή Πόλης της Ν. ΕΔΑ.

Αναπτύσσεται ένα πλατύ δημοκρατικό κίνημα. Όλοι μαζί ορθώνουν το ανάστημά τους ενάντια στη βία, την καταπίεση, την καταπάτηση των συνταγματικών ελευθεριών με σύνθημα το 114 για την υπεράσπιση του συντάγματος, που μαζί με το πρωτοφανέρωτο κίνημα για 15% προίκα στην Παιδεία -στο οποίο συμμετέχουν και οι μαθητές από τα ημερήσια γυμνάσια- συγκλονίζουν καθημερινά όλη τη χώρα. Πορείες, συγκεντρώσεις, κυνηγητό, φλογεροί λόγοι, πλατειά ενότητα, σημαντική συμμετοχή των εργαζόμενων νέων, συνθέτουν την καθημερινή ατμόσφαιρα.

Στο μεταξύ το φιλειρηνικό κίνημα που απλώνεται σε όλο τον κόσμο βρίσκει και στη χώρα μας γόνιμο έδαφος. Αριστεροί νέοι, χωρίς καθοδήγηση, ιδρύουν, πλαισιώνουν τον Σύνδεσμο Νέων Μπέρτραντ Ράσσελ και κινητοποιούν τους νέους για τα μεγάλα ιδανικά της ειρήνης.

Οι 700.000 λαού που τον κατευόδωσαν στην τελευταία του κατοικία, τα αυθόρμητα συνθήματα «Ο Λαμπράκης ζει» και «Κάθε νέος και Λαμπράκης» έβαλαν ανεξίτηλα τη σφραγίδα τους στις μετέπειτα εξελίξεις.

Καινούργιες οργανώσεις νέων, οι Δημοκρατικές Κινήσεις Νέων Γρηγόρης Λαμπράκης, ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια. Η Ν. ΕΔΑ μαζικοποιείται ραγδαία βγαίνοντας ορμητικά και έξω από τους χώρους σπουδών, στις συνοικίες και τα χωριά, όπου οι νέοι αγρότες ξεπερνούν με τόλμη την τρομοκρατία και προτάσσονται στην προσπάθεια της ΕΔΑ και του λαοί να διώξει τη Δεξιά από την εξουσία, χωρίς καθυστέρηση πια, ύστερα και από το τελευταίο της έγκλημα.

Έτσι, από το Σεπτέμβριο του ΄64 ιδρύθηκε η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη με τη συγχώνευση των δύο μαζικών πια οργανώσεων (της Ν. ΕΔΑ και της Κίνησης Νέων Γρ. Λαμπράκης), οι δυνάμεις τους πολλαπλασιάζονται και δημιουργείται το εκπληκτικό, αγωνιστικό, πολιτικό και πολιτιστικό κίνημα των Λαμπράκηδων, πραγματικός σταθμός στην ιστορία της ελληνικής νεολαίας.

Μαζικό, μαχητικό, με ανοιχτούς ορίζοντες με πλατειά οράματα και ιδανικά, συνήγειρε τους νέους. Οι αγώνες των εργαζομένων, των φοιτητών, το Κυπριακό, οι κινητοποιήσεις των αγροτών για το καπνικό και το σιτικό (με τραυματίες και συλλήψεις), οι εκπληκτικές πορείες ειρήνης με ευρηματικά συνθήματα, με πρωτότυπους τρόπους και μαζική συμμετοχή, έχουν τη σφραγίδα των νέων ανθρώπων. Νέων και στην ηλικία και στη συμμετοχή τους στο δημοκρατικό κίνημα, καμάρι και ελπίδα του δημοκρατικού κόσμου.

Οι Λαμπράκηδες φέρνουν νέα ποιότητα στη ζωή των νέων, οι λέσχες τους, πραγματικά κύτταρα πολιτισμού, ξεφυτρώνουν παντού στις πόλεις και τα χωριά. Πολλές φορές τις χτίζουν μόνοι τους και όταν τις γκρεμίζουν νύχτα, όπως στον Μυλότοπο Κιλκίς και στην πόλη των Σερρών, ξαναχτίζονται και ξαναλειτουργούν με μεγαλύτερο πάθος.

Εκεί συγκεντρώνονται αγόρια και κορίτσια, συζητούν, οργανώνουν παρεμβάσεις για τη λύση προβλημάτων στις γειτονιές και τα χωριά, σφυρηλατούν την αγωνιστική τους διάθεση για τους μεγάλους αγώνες της Δημοκρατίας, που ξανά με τα Ιουλιανά μπαίνουν στο προσκήνιο.

Στα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτού του κινήματος πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα η μαζική συμμετοχή των νέων κοριτσιών, που ξεπερνώντας δισταγμούς, παραδόσεις και εμπόδια, συμμετέχουν ενεργά στους πολιτιστικούς και δημοκρατικούς αγώνες.

Είναι ιστορικό χρέος να πούμε ότι όταν όλα τα ΄σκιαζε η φοβέρα, όταν χιλιάδες μελών και οπαδών της Νεολαίας Λαμπράκη και της ΕΔΑ είχαν πάρει το δρόμο της εξορίας, πρώτοι οι Λαμπράκηδες που είχαν διαφύγει τη σύλληψη, σε συνεργασία με κομματικά στελέχη, οργάνωσαν την αντίσταση κατά της δικτατορίας της 21ης Απριλίου μέσα από τις γραμμές του ΠΑΜ. Και ο απολογισμός; Βασανισμοί, αναπηρίες, θάνατοι του νεολαίου Γιάννη Χαλκίδη πρώτα, του Γιώργου Τσαρουχά στη συνέχεια, ένας πραγματικά βαρύς φόρος και ταυτόχρονα μια απαράμιλλη εποποιία στη σύγχρονη ιστορία του τόπου μαςl

Θεοτόκης Ζερβός