Κώστας Βέργος:

Έξι πλαίσια και μια λύση για το Κυπριακό

  

Επειδή η συζήτηση για το σχέδιο Ανάν γίνεται, κατά το μάλλον ή ήττον, αφηρημένα, εκτός συγκεκριμένης ιστορικής και γεωγραφικής συγκυρίας, εκτός χρόνου και χώρου, επιθυμώ να καταθέσω την εξής άποψη:

Η ελληνική πλευρά πρέπει να αποδεχθεί την πραγματικότητα του χαμού του 1974. Κύπρος και Ελλάδα δεν έχουν πενθήσει ακόμη για τον μεγάλο χαμό, γι' αυτό και υπολανθάνει ενίοτε μια βουβή, ανορθολογική επιθυμία επιστροφής σε ένα (ανύπαρκτο) ιδανικό παρελθόν.

 

Από πλευράς ιστορικής, λοιπόν:
Πρώτον:
Το Κυπριακό είναι ζήτημα τουρκικής στρατιωτικής εισβολής και κατοχής.
Δεύτερον:
Το Κυπριακό είναι και ζήτημα ενός προηγηθέντος αυθαίρετου και βίαιου ελληνικού πραξικοπήματος, που ενεργοποίησε τα "εγγυητικά" ανακλαστικά μιας "εγγυήτριας" δύναμης, που ήταν "εγγυήτρια" δύναμη βάσει του συνομολογηθέντος συντάγματος του 1960.
Τρίτον: Το Κυπριακό είναι ζήτημα ενός αδικαίωτου (σύνθετου) αντι-αποικιοκρατικού αγώνα του ελληνοκυπριακού λαού που κατέληξε στο προβληματικό, κολοβό κυπριακό σύνταγμα του 1960.

 

Από πλευράς διεθνούς δικαίου:
Πρώτον: Από το 1970, υφίσταται ένα ισχυρό διεθνές δικαιικό περιβάλλον, σύμφωνα με το οποίο ο πόλεμος δεν μπορεί να παραγάγει νόμιμα αποτελέσματα.
Δεύτερον: Με βάση το ίδιο ισχυρό διεθνές δικαιικό περιβάλλον, κανείς έποικος δεν επιτρέπεται ποτέ να νομιμοποιηθεί ως τέτοιος.
Τρίτον: Όλα αυτά τα χρόνια, υπάρχουν δεκάδες διεθνείς αποφάσεις εις βάρος της Τουρκίας και του ψευδοκράτους και καμία εις βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

 

Θα έλεγε κανείς ότι τα πράγματα είναι εύκολα: Η επιστροφή στο status quo ante είναι νομικώς κατοχυρωμένη. Κανείς, όμως, διεθνής νόμος δεν επιβάλλεται κατά τον τρόπο που επιβάλλεται ένας εσωτερικός νόμος. Πόσο ρεαλιστικό και σκόπιμο είναι, τώρα, να αγωνισθεί κανείς για να αποκτήσει κάτι που, αν στην διεθνή συγκυρία της δεκαετίας του 1960 αποδείχθηκε προβληματικό, στο πλαίσιο της σημερινής πολύ ρευστότερης συγκυρίας ίσως αποδειχθεί υποβιβασμός στο status ενός ακόμη βαλκανικού προτεκτοράτου; Η προβλεπόμενη τουρκική "εγγύηση" του 1960, εφ' όσον μετά το 1974 έχουν de facto ανασταλεί οι διατάξεις που αναφέρονται στην τουρκική και τουρκοκυπριακή πλευρά, σήμερα, με το σχέδιο Ανάν, νεκρανασταίνεται, και μάλιστα αναβαθμισμένη, κατά το ότι η τουρκική "εγγύηση" πλέον θα αναφέρεται σε ένα αμιγώς ελληνικό (ελληνοκυπριακό) έδαφος (μετά την τελεσθείσα εθνοκάθαρση). Όταν, λοιπόν, λέμε "Ναι" σε ένα σχέδιο που δεν κάνει κανένα λόγο στην καταχρηστική άσκησή του "εγγυητικού" δικαιώματος κατά το 1974, είναι σαν να εγκρίνουμε και εμείς αυτή την καταχρηστική άσκησή του. Νομιμοποιούμε δε, εμμέσως, όχι μόνον την εισβολή του 1974, αλλά και μια ενδεχόμενη μελλοντική "καταχρηστική" εισβολή.

 

Διεθνοπολιτικώς: Η σημερινή παγκόσμια ηγεμονική δομή τείνει να μετατρέψει τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και τον γενικό γραμματέα του σε εργαλεία συγκυριακής πολιτικής. Η σημερινή Ευρώπη των 25 (ή των 27 ή των 28) ελάχιστα, ως προς την όποια συνοχή, θυμίζει την Ευρώπη των 15. Η δε γείτων Τουρκία ταλαντεύεται ανάμεσα σε έναν αυταρχικό μιλιταρισμό και ένα λιγότερο ή περισσότερο μαντηλοφόρο ισλαμισμό, μη ωριμάζοντας δημοκρατικά.

Εσωτερικώς: Η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος, κυρίαρχο. Η Κύπρος παρουσιάζει υψηλότατες οικονομικές επιδόσεις, με εξαιρετικές προοπτικές μετατροπής, λόγω της δεδομένης τραπεζικής τεχνογνωσίας, σε χρηματιστική πρωτεύουσα της ευρύτερης περιοχής. Η Κύπρος, επίσης, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής, εκτός των νόμιμων δραστηριοτήτων, αναπτύσσει και ένα τεράστιο φάσμα ημιπαράνομων χρηματιστικών δραστηριοτήτων, "πλυντηριακού" τύπου, ζήτημα αρκούντως λεπτό και με διεθνείς διαστάσεις και συμφέροντα (η κεντρική τράπεζα της Κύπρου έχει προσφάτως θεσπίσει αυστηρότατες διατάξεις για τον σχετικό έλεγχο), ώστε να μπορεί να αποτελέσει θέμα πολλαπλών "προσεγγίσεων" στο μέλλον.

Γεωγραφικώς:
Πρώτον: Η Μεγαλόνησος περιέχει στο έδαφός της, ως ξένη κυριαρχία που δεν αμφισβητείται, ένα τεράστιο βρετανικό ηλεκτρονικό παρατηρητήριο επί του 5% του συνολικού εδάφους του νησιού.
Δεύτερον: Η αποστρατικοποίηση του σημερινού ψευδοκράτους αντισταθμίζεται από την εγγύτητα των τουρκικών στρατευμάτων στα νότια παράλια της Τουρκίας.
Τρίτον: Η Κύπρος γειτονεύει με την πιο εύφλεκτη περιοχή του κόσμου, περιοχή γεμάτη με "φίλους" και "εχθρούς".

 

Το προβληματικό κυπριακό σύνταγμα του 1960 είναι ένα μακροσκελέστατο και περίπλοκο σύνταγμα 199 άρθρων με συνεχείς αναφορές στο εθνοτικό κριτήριο διάκρισης των πολιτών. Το σύνταγμα που θα προκύψει από το Σχέδιο Ανάν θα περιπλέξει έτι περισσότερο τα πράγματα. Σε πολλές σχολές Διεθνών Σχέσεων, οι φοιτητές μαθαίνουν να επιλύουν τις διεθνείς διαφορές όχι με βάση τις αρχές της ισότητας και ανεξαρτήτως χρώματος και πίστης, αλλά με βάση το καινοφανές, μετα-δημοκρατικό αξίωμα της κατανομής ισχύος (power sharing) ανάμεσα στις φυλές. Το σχέδιο Ανάν συνιστά στοιχειώδη αντι-ευρωπαϊκή συνταγματική απόκλιση, που η ίδια η Ευρώπη, όπως απέδειξε η Λουκέρνη, καλωσορίζει προετοιμαζόμενη για την μεγάλη στροφή στην Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων και περιορισμών.

 

Το πρόταγμα της συμφιλίωσης των λαών δεν δικαιολογεί συμβιβασμούς που μπορεί να προκαλούν συγχύσεις εσαεί. Το δικαιικό σύστημα, εσωτερικό και διεθνές, πρέπει να αναπτύσσεται σωρευτικά και όχι με ιστορικής σημασίας αναθεωρήσεις. Μια έντιμη διαπραγμάτευση των δύο κοινοτήτων του νησιού, υπό τον όρο της επίσημης αναγνώρισης του τουρκοκυπριακού μορφώματος ως ανεξάρτητου κράτους, θα απέφερε πολλά περισσότερα (και αξιοπρεπέστερα) στους Ελληνοκύπριους. Το ψευδοκράτος δεν είναι βιώσιμο οικονομικώς (ούτε για την Τουρκία, η οποία προσφέρει στο ψευδοκράτος ετησίως το διπλάσιο του ποσού που προσέφεραν άπαξ, προχθές, οι ΗΠΑ!) και αποτελεί πολυτέλεια το να μη προσέλθει σε μια τέτοια διαπραγμάτευση με θετικές προτάσεις. Η αποδοχή του σχεδίου θα επέβαλλε ένα συμβιβασμό με πολλαπλές εκπτώσεις διεθνούς δικαίου, που θα αποτελούσε ισχυρό διεθνές νομικό προηγούμενο. Μια έντιμη δε διαπραγμάτευση, για ένα έντιμο διαζύγιο μιας προ πολλού διαρρηχθείσας σχέσης, δεν θα απάλλασσε κανένα ένοχο από τις ευθύνες του, νομικές και, κυρίως, ιστορικές.

 

ΚΩΣΤΑΣ ΒΕΡΓΟΣ

 

Βήμα διαλόγου